معرفی آثار تاریخی یونسکو در ایران

آثار باستانی ایران

با اینکه ایران گذشته پر افتخاری دارد و تمدن های بسیار قدرتمندی بر کشورمان حکومت می کرده اند، و شاید همه ایران را با تمدن ۲۵۰۰ ساله کوروش میشناسیم، اما آثار باستانی بدست آمده از منطقه جیرفت در استان کرمان تاریخ کشورمان را به ۷۰۰۰ سال پیش نسبت می دهد. تمدن جیرفت حتی قدیمی تر از تمدن معروف بین النهرین است و با این حساب ایران یکی از کهن ترین تمدن های دنیاست.

به غیر از آثار تاریخی ملی که در کشور داریم، بسیاری از آثار تاریخی معروف در کشورمان در فهرست آثار باستانی یونسکو نیزبه ثبت رسیده اند. ایران نیز به عنوان یکی از کهن ترین کشور های دنیا آثار بسیاری را در این لیست به ثبت رسانده و در حال حاضر بالغ بر ۲۲ اثر فرهنگی و یک اثر طبیعی در ایران در فهرست آثار یونسکو قرار دارد که همیشه از جمله مهمترین انگیزه های خرید بلیط هواپیما خارجی برای گردشگران خارجی است.

میراث جهانی یونسکو عهدنامه ای بین المللی با موضوع حفظ آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی بشر است که در نوامبر ۱۹۷۲ به تصویب کنفرانس عمومی یونسکو رسید. کشورهایی که عضو یونسکو هستند می توانند آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی کشور خود را نامزد ثبت میراث جهانی کنند. پس از اینکه آثار در این لیست ثبت شدند مسئولیت حفاظت از آن به غیر از کشور مربوطه به عهده تمام کشورهای عضو نیز خواهد بود. ایران تا این زمان ۲۱ اثر در این لیست دارد.

زیگورات چغازنبیل، شوش

چُغازَنبیل در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۵۸ از نخستین آثار ایرانی بود که در فهرست یونسکو به ثبت رسید. در این محل عبادتگاه هاب باستانی زیادی وجود دارد که در حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد در زمان ایلامی ها ساخته شده است. این بنای تاریخی در ۴۵ کیلومتری جنوب شهر شوش در نزدیکی منطقه باستانی هفت تپه است، ۱۰۵ متر طول و عرض و ۵۲ متر ارتفاع دارد و از آجر درست شده است.

چغازنبیل در استان خوزستان باقی مانده هایی از شهر مقدس پادشاهی عیلامی هاست که قدیمی ترین اثرتاریخی ایران و نخستین اثر تاریخی ثبت شده در فهرست یونسکوست. تاریخ چغازنبیل در خوزستان به ۱۲۵۰ سال پیش از میلاد مسیح باز می گردد و باقی مانده هایی از شهر دوراونتش است. این اثر تاریخی در سال ۱۹۷۹ به فهرست آثار تاریخی یونسکو به ثبت رسید. 

تخت جمشید، مرودشت

معروفترین اثر باستانی ایرانی ثبت شده در لیست یونسکو است، این بنا در دوران زمامداری داریوش بزرگ، خشایارشا و اردشیر اول ساخته شد و در حدود ۵۰ سال در آن مراسم آئینی و جشن ها به ویژه نوروز برگزار می شد. این بنا که قدیمی ترین بخش آن به ۵۱۸ سال پیش از میلاد بر می گردد در ۱۰ کیلومتری شمال مرودشت و در ۵۷ کیلومتری شیراز قرار دارد.

تخت جمشید، پرسپولیس یا همان پارسه، که در شمال استان فارس قرار دارد، پرشکوه ترین اثرتاریخی کشور و دومین اثر ثبت شده در فهرست جهانی یونسکو است. این بنای عظیم در سال ۵۱۸ پیش از میلاد توسط پادشاه قدرتمند ایران، کورورش کبیر بنا شد و پایتخت امپراطوری هخامنشیان بوده است. شاید برایتان جالب باشد که تخت جمشید برروی یک سکوی طبیعی ساخته شده و الهام گرفته شده از معماری باستانی بین النهرین بوده است.

میدان نقش جهان، اصفهان

مجموعه میدان نقش جهان یا میدان امام در اصفهان یکی از آثار تاریخ به جا مانده از دوران شاه عباس اول از حکومت صفوی است که دور تا دور میدان را احاطه کرده است. این بنای بی نظیر به خصوص با مسجد سلطنتی اش، یعنی مسجد شیخ لطف الله، شهرت ویژه ای در دنیا دارد.

نقش جهان در دوره تیموریان ساخته شد اما در دوره شاه عباس اول گسترش یافت و به شکل کنونی رسید. این اثر زیبا و ارزشمند که هر ساله گردشگران متعددی از کشور های مختلف برای دیدن آن وارد اصفهان می شوند در بهمن 1313 در لیست آثار ملی ایران ثبت شد و در سال 1358 از نخستین آثاری بود که همزمان با تخت جمشید و جغازنبیل به ثبت جهانی یونسکو رسید.

سایت باستانی تخت سلیمان، در استان آذربایجان غربی

تخت سلیمان در سال ۱۳۸۲ در فهرست یونسکو قرار گرفت.  در این محل در دوره های مختلف مادها، هخامنشیان، اشکانیان، ساسانیان و مغولان زندگی می کردند و در آن بناهایی مثل چهار طاق آتشکده و سازه های آئینی نیایشگاه آناهیتا، کاخ های دوران ساسانی و ساختمان های مربوط به ایلخانی قرار دارد.

مهمترین معبد حکومت ساسانیان، معبد آناهیتا، نیز در همین منطقه است. معماری سایت سه گانه تخت سلیمان تحت تاثیر الگوهای اسلامی است و اهمیتی نمادین دارد. تخت سلیمان در سال ۲۰۰۳ به آثار یونسکو پیوست.

پاسارگاد، سعادت شهر

پاسارگاد در تیر ۱۳۸۳ به عنوان پنجمین مجموعه  ایرانی در فهرست آثار میراث جهانی ثبت شد. پاسارگاد مجموعه ای از سازه های باستانی برجای مانده از دوران هخامنشی است که در شهرستان پاسارگاد در استان فارس قرار دارد، در این محل آثار تاریخی زیادی مثل آرامگاه کوروش بزرگ، باغ پادشاهی پاسارگاد، کاخ دروازه، پل، کاخ بار عام، کاخ اختصاصی، دو کوشک، آب نماهای باغ شاهی، آرامگاه کمبوجیه، استحکامات دفاعی تل تخت، کاروانسرای مظفری، محوطه مقدس و تنگه بلاغی وجود دارد.

پاسارگاد اولین پایتخت سلطنتی امپراطوری هخامنشیان است که توسط کوروش دوم و کوروش کبیر در قرن ششم پیش از میلاد ساخته شد. تمامی آثار باستانی موجود در این منطقه نمونه هایی برجسته از مرحله اول هنر و معماری سلطنتی ایران است و بهترین نمونه از تمدن کهن ایران اند.

ارگ تاریخی بم، بزرگترین سازه خشتی دنیا

شهر تاریخی بم یکی دیگر از آثار تاریخی ایران است که در سطحی جهانی شناخته شده و اهمیت بسیار بالایی دارد. ارگ بم به دلیل قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم، بسیار مورد توجه قرار گرفت و با نبوغ به کار گرفته شده در این منطقه برای احداث قنات های مختلف و هدایت آب، رشد و گسترش این منطقه بسیار سریع انجام گرفت.

گنبد سلطانیه، زنجان

گنبد سلطانیه در بین سال های ۱۳۰۲ تا ۱۳۱۲ در پنج فرسخی سمت شرقی شهر زنجان در داخل باروی شهر قدیم سلطانیه ساخته شده است. مسجدی هشت ضلعی و بسیار زیبا است که از نظر معماری و تزیین و بزرگی در دنیا مشهور است و در تیر ۱۳۸۴ در لیست یونسکو ثبت شد. گنبد آن سومین گنبد یزرگ جهان است و هشت مناره دارد.

بیستون، قدیمی ترین سند تاریخی حکومت ایلامی در دنیا

بیستون یکی دیگر از آثار تاریخی معرفو کشور است که کتبیه تاریخی داریو را در خود نهفته دارد و از معروف ترین آثار تاریخی دنیا به شمار می آید. این کتیبه در ارتفاع ۱۰ متری زمین و برروی کوه پراو قرار دارد و بعد از پیروزی و به اسارت گرفتن گئوماتا مغ توسط داریوش بزرگ، نوشته شده و قدیمی ترین سند ایلامی است که به شورش علیه پادشاه اشاره دارد. قدمت بیستون به سال ۵۲۰ پیش از میلاد می رسد و در شهرستان هرسین، استان کرمانشاه قرار دارد. سنگ نوشته های بیستون در سال ۲۰۰۶ به فهرست آثار یونسکو اضافه شد.

سازه های آبی شوشتر خوزستان
سازه آبی شوشتر که شهری افسانه ای است در استان خوزستان و در شهر شوشتر واقع شده است. این اثر ارزشمند در دوره هخامنشیان ساخته شد و سپس ساسانیان برای آن که از نیروی محرک آب بیشترین  بهره را ببرند در یک مجموعه عظیم آسیاب ها، آبشارها و کانال هایی مرتبط به هم ساختند.
این سازه عظیم از بزرگ ترین و ارزشمندترین مجموعه های صنعتی در دنیا شناخته می شود و از سوی سازمان یونسکو "شاهکار نبوغ و خلاقیت" نامیده می شود و به عنوان دهمین اثر باستانی ایران در سال 1388 به ثبت جهانی یونسکو رسیده است. همچنین این اثر در سال 1377 به ثبت آثار ملی ایران رسید.